Αρχική > Αφασιαλάνδη > Ο ταξικός χαρακτήρας του Εικοσιένα

Ο ταξικός χαρακτήρας του Εικοσιένα

20/03/2007

Γράφει ο Κυριάκος Σιμόπουλος:

«Υποστηρίζεται συχνά με επιμονή ότι το Εικοσιένα είχε αποκλειστικά εθνικό απελευθερωτικό χαρακτήρα, χωρίς παράλληλες κοινωνικές διεκδικήσεις και ταξικές αντιπαραθέσεις. Επανάσταση για την εκδίωξη του Οθωμανού δυνάστη, και όχι για τη συντριβή των φεουδαρχικών ή ημιφεουδαρχικών δεσμών.

Αλλά σε ένα απόρρητο έγγραφο που βρίσκεται στα αυστριακά Αρχεία και μάλλον πρόκειται για υπόμνημα – ίσως προς το ανακτοβούλιο – του Φον Γκεντς, του διαβόητου μυστικοσύμβουλου του Μέττερνιχ, με συμπεράσματα από επιτόπια έρευνα απεσταλμένων και πρακτόρων στη μαχόμενη Ελλάδα, τονίζεται η κοινωνικοπολιτική παράμετρος του ξεσηκωμού [5].

Κατά το υπόμνημα, πριν εμφανισθούν τα ξενοκίνητα κόμματα, αντιπαρατάσσονταν στην Ελλάδα του Αγώνα δύο πολιτικές μερίδες, οι Δημοκρατικοί και η Ολιγαρχία, «το κόμμα της δημοκρατίας και το κόμμα της ολιγαρχίας ή, ακριβέστερα, το δημοκρατικό κόμμα και το αντιδημοκρατικό» [6].

Ένοπλος αγώνας εθνικοαπελευθερωτικός και συγχρόνως σύγκρουση των πολιτικών δυνάμεων για την οργάνωση του κράτους και τη μορφή της εξουσίας. Ταξική αναμέτρηση αναπόφευκτη και κυρίως υγιής. Από τη μια μεριά η προοδευτική παράταξη που οραματίζεται τη συγκρότηση ενός ανεξάρτητου έθνους με φιλελεύθερους και δημοκρατικούς θεσμούς – καραβοκυραίοι, θαλασσοκαπεταναίοι, πεπαιδευμένοι φαναριώτες και μορφωμένοι νέοι με δυτική συνήθως καλλιέργεια. Από την άλλη το «αντιδημοκρατικό» στρατόπεδο – κοτζαμπάσηδες της τουρκοκρατίας, προεστοί που προχειρίσθηκαν σε στρατιωτικούς ηγέτες και μερικοί κλεφτοκαπεταναίοι. Η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων, τα πλατειά αγροτολαϊκά στρώματα εναντίον μιας ευάριθμης ομάδας παραδοσιακών ή νεότευκτων προνομιούχων.

Ο συντάκτης του υπομνήματος θεωρεί επικίνδυνο και απαράδεκτο το «δημοκρατικό κόμμα», κόμμα επαναστατικό, διαποτισμένο από το πνεύμα της «ψευδοελευθερίας» και τις διακηρύξεις για την εγκαθίδρυση ενός νέου κοινωνικού συστήματος με «ισότητα δικαιωμάτων και τάξεων, λαϊκή κυριαρχία, συντάγματα, εκλογές, δημοσιότητα των συνθηκών και απεριόριστη ελευθερία του Τύπου«. Υιοθετεί δηλαδή όλους τους θεσμούς που καθιέρωσε η βορειοαμερικανική επανάσταση και κυρίως η γαλλική. Και ποιοι είναι οι πρωτεργάτες αυτού του «επαναστατικού συστήματος»; Είναι «οι Έλληνες που μαθήτευσαν στα φιλοσοφικά βιβλία των φιλελευθέρων και αθεϊστικών κοινωνιών, στα σχολεία και τα πανεπιστήμια της Ευρώπης«. Πρόκειται, γράφει ο συντάκτης του υπομνήματος, για κίνημα με πανελλήνια ανταπόκριση. «Το πνεύμα που κυριαρχεί στο Ναύπλιο και την Ύδρα βρίσκει απηχήσεις και συνεργάτες στην Αθήνα, στο Μεσολόγγι, στα Επτάνησα, ακόμα και στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη«.

Και η ιδεολογία του ολιγαρχικού κόμματος; Κατά την απόρρητη αυστριακή έκθεση οι Ολιγαρχικοί, «έχοντας αποσείσει τον ζυγό της δουλείας, βλέπουν ως φυσικούς και νόμιμους διαδόχους των Τούρκων τον εαυτό τους. Δεν ενδιαφέρονται για κεντρική εξουσία, συντάγματα και νομοθετικά σώματα. Κι όταν κρίνεται αναγκαία μια κεντρική διοίκηση καθένας φιλοδοξεί να παραμείνει κυρίαρχος στην περιοχή του. Δεν αποβλέπουν, με δυο λόγια, ούτε σε δημοκρατία ούτε σε μοναρχία αλλά μια ολιγαρχική ομοσπονδία«.

Δύο κόσμοι με διαφορετικά συμφέροντα και διαφορετικές προοπτικές. Σύγκρουση πολιτικών ιδεών και ταξικών συμφερόντων αλλά μέσα σε αυστηρά ελληνικό πλαίσιο, με πατριωτικά κριτήρια. Γιατί, όπως διαπιστώνει ο συντάκτης του αυστριακού υπομνήματος, όλες οι παρατάξεις, στα πρώτα χρόνια του ξεσηκωμού, απέκρουσαν με επιμονή κάθε ξένη ανάμιξη στην πολιτική ζωή της χώρας. «Επιβάλλεται να τονισθεί ότι η απέχθεια για κάθε ξένη επιρροή από οποιαδήποτε πλευρά υπήρξε ως τώρα το αίσθημα που κυριαρχούσε σε όλα τα ελληνικά κόμματα» [7].

[…] Ελεεινό ψεύδος ο ισχυρισμός ότι ο ελληνικός λαός ήταν εξαχρειωμένος εξαιτίας της μακραίωνης δουλείας, αγροίκος και χαμερπής. Αντίθετα, διατηρούσε τις παραδοσιακές αξίες, τη φυσική ευγένεια και αλληλεγγύη, το πάθος για ελευθερία, το φιλότιμο και την ατομική αξιοπρέπεια, συστατικό του ελληνικού ψυχισμού. Η διαφθορά, ο εκφυλισμός και η αλλοτρίωση αφορούν αποκλειστικά τους συνεργάτες των ξένων δυναστών, Τούρκων και Δυτικών [9]. Απέναντι σε ένα λαό ήρωα, πανέτοιμο για κάθε θυσία, καρτερικό και ακατάβλητο, ένα λαό που εγκολπώθηκε από την πρώτη στιγμή, με ωριμότητα τους νέους πολιτικούς θεσμούς, μια ανάξια και εξαχρειωμένη ηγεσία.»

__________

Από το βιβλίο του Κυριάκου Σιμόπουλου, Η Διαφθορά της Εξουσίας, κεφ. «Η διαφθορά των ηγετικών ομάδων του ΄21 κατέστρεψε το όραμα της Μεγάλης Ελλάδας», σελ. 79-81, 83. Οι υπογραμμίσεις και το «σπάσιμο» κάποιων παραγράφων σε μικρότερες είναι δικά μου, οι αριθμοί των σημειώσεων είναι αυτοί του πρωτότυπου.

__________

[5] Κυρ. Σιμόπουλος, «Ένα υπόμνημα στα Αυστριακά Αρχεία. Ο πολιτικοκοινωνικός Αγώνας στην Ελλάδα του 1824-1825. Δημοκράτες, Ολιγαρχικοί και Ιερά Συμμαχία (Ελληνογαλλικά, Αφιέρωμα στον Roger Milliex, Αθήνα 1990).

[6] Ό. π., σ. 629.

[7] Ό. π., σ. 631 κ.ε. Για τους Έλληνες του 1821 η αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού αποτελούσε όχι μόνο εθνική αλλά και κοινωνική απελευθέρωση, σήμαινε ισότητα και δικαιοσύνη. Έγραψε μια εφημερίδα το 1848: «Εκ της κτηνώδους καταστάσεως, εν μια ημέρα ευρέθη (ο Έλλην) εις την πλέον απόλυτον ελευθερίαν… Η εκ του απολύτου δεσποτισμού εις την απόλυτον δημοκρατίαν μετάβασις του ελληνικού λαού εγέννησε πνεύμα ισότητος απεριορίστου» («Η Ελπίς«, 25 Δεκ. 1848).

[9] Τους αληθινούς Έλληνες, έγραφε ο Γερμανός αριστοκράτης J. von Riedesel, που ταξίδεψε το 1768 στην οθωμανική επικράτεια, δεν θα τους βρεις στην Κωνσταντινούπολη, όπου «φιλούν τις αλυσίδες τους και πασχίζουν να τις κρύψουν με λουλούδια, αλλά στην επαρχία, στα νησιά, στην Αθήνα» (Κυρ. Σιμόπουλος, Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, τ. Β΄, σελ. 307). Ο Άγγλος γιατρός J. Griffiths που περιηγήθηκε την Ανατολή το 1785 ταυτίζει τους πλούσιους φαναριώτες με τους προνομιούχους μουσουλμάνους και αντιπαραθέτει τους Έλληνες της Ρούμελης, του Μωριά και των νησιών, που είναι «γενναίοι, τολμηροί και υψηλόφρονες» (ό.π., σ. 469-470). Οι αληθινοί Έλληνες δεν είναι η τάξη των πλουσίων, γράφει το 1792 ο Γάλλος A. L. Castellan. «Ο φόβος αρπαγής του αποθησαυρισμένου πλούτου έχει μεταβάλει τους προνομιούχους σε διπλοπρόσωπους και ποταπούς… Μονάχα στους βουνίσιους θα βρεις την ειλικρίνεια και την καλωσύνη, τις αρετές της φιλοξενίας» (ό.π., σ. 683-684). Ακόμα και στα χρόνια του Αγώνα, μέσα στη συμφορά, τον θάνατο, την ερήμωση και την απελπισία ο λαός διατηρούσε τις αρετές του. Οι Έλληνες, γράφει ο Αμερικανός H. Post, που βρισκόταν στην Ελλάδα το 1827, «είναι ο πιο αξιαγάπητος και ευυπόληπτος λαός, ο πιο φιλόξενος και γενναιόδωρος» (Κυρ. Σιμόπουλος, Πώς είδαν οι ξένοι την Ελλάδα του ΄21, τ. Ε΄, σ. 440).

Advertisements
Κατηγορίες:Αφασιαλάνδη Ετικέτες:
  1. 21/03/2007 στο 12:52

    Συμφωνώ! Πλην όμως το «εθνικό απελευθερωτικό» ταιριάζει και κατά των φεουδαρχών – πουλημένων εκ των κοτζαμπάσηδων της εποχής. Των τότε θαυμαστών της «Οθωμανικής πολυπολιτισμικότητας»… Δεν διαχωρίζεται.

    Άλλωστε οι κλέφτες (με μικρό κ για το σχολικό βιβλίο) κατά των «κρατικών αξιωματούχων» επιτίθεντο!

  2. 21/03/2007 στο 13:16

    Μα, νομίζω δεν ήταν θέμα «θαυμασμού» της Οθωμανικής πολυπολιτισμικότητας. Οι άνθρωποι είχαν συγκεκριμένα ταξικά συμφέροντα, στο πλευρό των κατακτητών. Τουρκοχριστιανούς τους έλεγε ο λαός.

  3. 21/03/2007 στο 14:57

    …και τελικά επικράτησε το «αντιδημοκρατικό» στρατόπεδο. Όχι ότι οι «δημοκρατικοί» ήταν και τόσο δημοκράτες, να εξηγούμαστε, τουλάχιστον είχαν έρθει σε ρήξη με τους μισοφεουδαρικούς – μισοαυτοκρατορικούς θεσμούς της αυτοκρατορίας και προσέβλεπαν σ’ ένα φιλελεύθερο, καπιταλιστικό καθεστώς. Πέτυχαν τον εύκολο στόχο, την ανεξαρτησία, απέτυχαν στον δύσκολο, την πολιτική επικράτηση. Η «σκλαβιά» δεν τερματίζεται το ’21, τότε είναι που αρχίζει!

  4. 21/03/2007 στο 15:42

    Πολύ χρήσιμη η αναφορά.

    Όμως, εξαρχής η εξέγερση κατά των Οθωμανών είχε ταξικά χαρακτηριστικά. Ίσως για το λαό να ήταν κυρίως ταξική, εφόσον οι τάξεις τότε, ιδεολογικά εκφράζονταν με τα θρησκευτικά δόγματα.

    Υπάρχει ένα στοιχείο που εξ αρχής χαρακτήρισε την Επανάσταση κατά των Οθωμανών: η ίδια η θέση των χριστιανικών μαζών. Λόγω της ισλαμικής αντίληψης που κυριαρχούσε στην Αυτοκρατορία, οι χριστιανοί -μέχρι το 1856- ήταν δεύτερης κατηγορίας πολίτες με ελάχιστα δικαιώματα και την υποχρέωση να καταβάλλουν δύο ειδικούς φόρους. Ένα μεγάλο μέρος του κρατικού προϋπολογισμού καλυπτόταν από τους φόρους αυτούς. Αυτή είναι και η βασική αιτία του εξισλαμισμού πολυάριθμων χριστιανικών πληθυσμών.

    Παράλληλα οι Οθωμανοί, για λόγους μεγιστοποίησης της φορολογικής τους πολιτικής, είχαν επιτρέψει να δημιουργηθούν ενδιάμεσα στρώματα συνεργατών τους: προεστοί, κοτζαμπάσηδες, αρματωλοί.

    Οι χριστιανικές μάζες εξεγέρθηκαν αρχικά, με την καθοδήγηση της εθνικής διανόησης, ενάντια στον οικονομικό δυνάστη, που είχε όμως συγκεκριμένα εθνοπολιτισμικά χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια θα ηττηθούν από τους παλιούς συνεργάτες των κατακτητών και θα οδηγηθούμε στην «μικρά πλην έντιμον».

  5. 21/03/2007 στο 17:31

    «οι τάξεις τότε, ιδεολογικά εκφράζονταν με τα θρησκευτικά δόγματα»

    Δηλαδή, οι Μουσουλμάνοι της Ανατολίας, οι σημερινοί Τούρκοι, δηλαδή, να υποθέσουμε ήταν …προνομιούχοι; Οι μουσουλμάνοι επίσης Άραβες της αυτοκρατορίας; Η χριστιανική (και ελληνόφωνη) γραφειοκρατία της Πύλης και οι χριστιανοί χωρικοί της Ρούμελης ανήκαν στην ίδια τάξη; Αν μέχρι το 1856 «οι χριστιανοί ήταν δεύτερης κατηγορίας πολίτες» πώς εξηγείται η παρουσία τους σε υψηλόβαθμες θέσεις του κρατικού μηχανισμού καθ’ όλη τη ζωή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας;

  6. 21/03/2007 στο 18:40

    @ Vrennus 1

    Συμφωνώ. Όπως είχε πει λίγες δεκαετίες πριν ο Αντουάν Λουΐ Λεόν Φλορέλ ντε Σαιν Ζυστ [το θυμάμαι ακόμα από μνήμης!] «όποιος κάνει μισές επαναστάσεις σκάβει απλώς τον τάφο του». Μερικές ενδιαφέρουσες επισημάνσεις κάνει επ’ αυτού και ο Γιάννης Σκαρίμπας. Σε ένα από τα επόμενα ποστ.

    @ Πόντος και Αριστερά

    Ο Vrennus με το # 2 σχόλιό του σας «πέταξε το μπαλάκι».

    Γράφετε: «Οι χριστιανικές μάζες εξεγέρθηκαν αρχικά, με την καθοδήγηση της εθνικής διανόησης, ενάντια στον οικονομικό δυνάστη…» Με την καθοδήγηση της εθνικής διανόησης; Και ποιοί ήταν αυτοί; Η Φιλική Εταιρεία; Μα αυτή εξαφανίστηκε σχεδόν αμέσως μετά την εκδήλωση της Επανάστασης. Χριστιανικές μάζες; «Έλληνες» έλεγε ο Κολοκοτρώνης, ξανά και ξανά, όταν απευθυνόταν στο λαό. Δεν έλεγε ούτε «Ρωμιοί» ούτε «Γραικοί» ούτε «Χριστιανοί» ούτε «Βυζαντινοί». Απλά «Έλληνες».

    Για την έκφραση των ταξικών διαφορών μέσω των θρησκευτικών δογμάτων θα ακολουθήσει σχετικό ποστ.

  7. 21/03/2007 στο 18:45

    Η αναφορά αυτή αφορούσε τη διάκριση μέσα στο λαό. Υπήρχαν ακόμα και ειδικά ενδύματα για τους χριστιανούς.

    …και όσον αφορά τα πληθυσμιακά μεγέθη δεν έχουν καμιά σχέση με τα σημερινά. Οι Έλληνες συνολικά πριν την έναρξη των διωγμών (1914) στην Ελλάδα και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν περίπου 7.5 εκατομμύρια και οι μουσουλμάνοι Οθωμανοί περί τα 10.

    Η διαμόρφωση της χριστιανικής γραφειοκρατίας άρχισε βαθμιαία από το 18ο αιώνα και κορυφώθηκε με τη δημιουργία και αστικών στρωμάτων μετά το 1856. Υπήρξαν «εργαλείο» της οθωμανικής διοίκησης, όπως και το σύστημα των μιλέτ..

  1. 29/03/2007 στο 20:14
Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.
Αρέσει σε %d bloggers: