Αρχική > Αφασιαλάνδη, Ιδέες > Ετεροτοπία

Ετεροτοπία

05/03/2010

Αποσπάσματα από το άρθρο του Φαίδωνα Μαλιγκούδη Ένα ελληνικό κοινωνικό φαινόμενο: η ετεροτοπία, που δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία [4-3-2010 – οι υπογραμμίσεις δικές μου]:

[…] αλλά -το χειρότερο- η αυτοκαταστροφική μας συλλογική εμμονή να αναζητούμε τη ρίζα της κακοδαιμονίας μας σε κάποιες φαντασιακές και υπερβατικές κατηγορίες (όπως την «ανθελληνική συνωμοσία» ή το «διεθνές κεφάλαιο»)[…]

[…] θα πασχίσω να αναζητήσω την αιτία της κρίσης, όχι σε κάποιους εξωγενείς παράγοντες, αλλά σ’ αυτή την ίδια την ιστορική μας περιπέτεια ως κοινωνικού συνόλου.

Η πατρίδα μας συνιστά, ως πολιτειακή πραγματικότητα, μιαν αποκλειστικότητα, διότι -μόνη αυτή στη σημερινή Ευρώπη- παρουσιάζει το φαινόμενο του συνταγματικού συγκρητισμού, της επιβίωσης δηλαδή αρχέγονων στοιχείων εθιμικού δικαίου, τα οποία, στην καθημερινή πράξη, υπερισχύουν πολλές φορές και αυτών ακόμα των προσδιορισμένων από το γραπτό Σύνταγμα θεσμών. Ετσι, ο θρησκειολογικός όρος «συγκρητισμός» περιγράφει πληρέστερα την πραγματικότητα που χαρακτηρίζει τον δημόσιο βίο της σημερινής Ελλάδος. Ενός, τυπικά, κράτους-μέλους της Ε.Ε., το οποίο, αν και δανείστηκε από τη Δύση τους πολιτειακούς θεσμούς του σύγχρονου κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, εξακολουθεί να διατηρεί στη συλλογική νοοτροπία των υπηκόων του έθιμα και πρακτικές από το μεσαιωνικό παρελθόν της χώρας αλλά και από τους χρόνους της Τουρκοκρατίας. […]

Παρακάμπτοντας όμως τις ιστορικές αιτίες του φαινομένου, αξίζει (τώρα ιδιαίτερα με την εθνική μας αυτοκαταστροφή, που θα προκληθεί από το ξέσπασμα των «ταξικών» αγώνων που θα προκαλέσουν τα οργανωμένα συνδικάτα) να αναλογιστούμε τις συνέπειες που επίκεινται.

Η εικόνα την οποία παρουσιάζει η σημερινή Ελλάδα σε κάθε αμέτοχο ξένο παρατηρητή είναι εκείνη μιας κοινωνίας κατακερματισμένης σε ένα πλήθος από ομάδες, οι οποίες, αν δεν αλληλοσπαράσσονται, αδιαφορούν η μια για την τύχη της άλλης. Φαινόμενο το οποίο αδυνατεί να προσεγγίσει κανείς με τις συμβατικές μεθόδους κοινωνικής έρευνας, αλλά και με την οποιανδήποτε παραλλαγή νεοεγελιανής (κοινώς «μαρξιστικής») θεώρησης περί ταξικής αντίθεσης.[…]

Ενα αξιοπερίεργο απολίθωμα για τους Ευρωπαίους εταίρους, αλλά αδηφάγο καρκίνωμα για το κοινωνικό μωσαϊκό της σημερινής Ελλάδος, το αναχρονιστικό αυτό φαινόμενο της επιβίωσης του βυζαντινού σωματείου (κλειστής επαγγελματικής συντεχνίας) και του esnaf της Τουρκοκρατίας, η κάθε ομάδα αποτελεί έναν κλειστό μικρόκοσμο, που αυτοπροσδιορίζεται σε αντιδιαστολή με όλες τις υπόλοιπες. Μια νησίδα απομονωμένη, όπου δεν ισχύουν ο κοινωνικός συμβιβασμός και η αλληλεγγύη, ο χώρος αυτός αποτελεί, σύμφωνα με τον προσφυή χαρακτηρισμό του Μ. Φουκώ, την ετεροτοπία. Εναν κόσμο «έτερο» (mundus idem et alter) στον χώρο ενός δεδομένου ευρύτερου κοινωνικού συνόλου.[…]

Advertisements
Κατηγορίες:Αφασιαλάνδη, Ιδέες
  1. 05/03/2010 στο 11:16

    Οι «κλειστές» ομάδες που περιγράφει ο Μαλιγκούδης είναι οι «παρέες» κι οι «κοινότητες των Ελλήνων» που «γράφουν ιστορία». Και στις οποίες, στην Ελλάδα, δεν μπορείς να ανήκεις ως άτομο, παρά μόνον ως μέρος του συνόλου, πλήρως υποταγμένος και μάλιστα 100% στους «οικείους κώδικες». Και ομάδες τέτοιες είναι και η οικογένεια, και η σχολική τάξη, και η πολιτική οργάνωση και ο εργασιακός χώρος, και οι συμμορίες και… και… και…

    ΥΓ. Αν ήμουνα πραγματικά… κακός, θα καθόμουνα να δακτυλογραφήσω τα όσα αναφέρει για των «Ελλήνων τις κοινότητες» στα χρόνια της τουρκοκρατίας ο καθηγητής Νεοκλής Σαρρής στο βιβλίο του «Οσμανική Πραγματικότητα». Αλλά, ακόμα κι εγώ, δεν είμαι τόοοσο… κακός.

    Το άρθρο του Μαλιγκούδη θα έχει και συνέχεια την άλλη βδομάδα.

  2. 05/03/2010 στο 11:20

    Στην ουσία, αυτό που λέει ο Μαλιγκούδης είναι αυτό που έλεγε, μ’ άλλα λόγια, ο μακαρίτης ο Γεράσιμος Κακλαμάνης.

    Και θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τις απόψεις και των δύο ως εξής:

    Ναι μεν υπάρχει ένα ελληνικό έθνος [ethnicity] αλλά αυτό το έθνος δεν μπόρεσε ποτέ να γίνει έθνος-κράτος [nation]. Παρέμενε και παραμένει μια χαλαρή συνομοσπονδία λαοτήτων, ομάδων, κομμάτων, παρεών, κοινοτήτων,…

  3. apostolosathinaios
    05/03/2010 στο 11:51

    Ακριβώς…

  4. neotera
    05/03/2010 στο 12:30

    Είδα την ανάρτηση αυτή ως φωτογραφία από το παζάρι της Καμπούλ. Θυμίζει τις φωτογραφίες τενεκεδουπόλεων με την παράθεση των οικονομικών στοιχείων στη λεζάντα. Εχει τις αρετές και τους περιορισμούς μιάς φωτό στην προβολή μιάς σύνθετης πραγματικότητας. Αδύνατον να εξηγήσει την κατάσταση όταν επιπλέον θεωρεί πως είμαστε η μόνη «τενεκεδούπολη» στον πλανήτη. Αυτό συνήθως ονομάζεται «πολιτική ορθότητα», ή λαϊκα «σα δε ντρεπόμαστε».

  5. 05/03/2010 στο 12:42

    Σα δε ντρεπόμαστε λέω κι εγώ…

    Εσύ κάνεις τις συγκρίσεις: «παζάρι της Καμπούλ», «η μόνη τενεκεδούπολη»… Ναι, υπάρχουν κι άλλες τενεκεδουπόλεις, πολύ χειρότερες από τη δική μας. Τη δική μας την βλέπουμε, ή αρκούμαστε που υπάρχουν χειρότερες;

    Και ποια ακριβώς είναι αυτή «η σύνθετη πραγματικότητα» στη γλυκιά μας πατρίδα;;;

  6. 05/03/2010 στο 14:01

    Μνημειώδης μνημόνευση μνημειώδους άρθρου… χεχε
    Το οποίο Χρήστο, νομίζω ότι οδηγεί -λογικά- στο ΕΠΟΜΕΝΟ σημαντικό ερώτημα (μετά την ερώτηση «ΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ»)…

    -ΤΙ ΦΟΒΟΜΑΣΤΕ (κατά βάθος) τέλος πάντων?
    Διότι όσα φοβόμασταν (ανέκαθεν) τα φοβόμασταν και ΠΡΙΝ την κρίση (την κάθε κρίση)…
    και ΙΣΩΣ αποτελούν ακριβώς όσα ΑΠΩΘΗΘΗΚΑΝ από τη συλλογική μας συνείδηση (και ατομική φυσικά). Π.χ. θεωρούμε σαν ΔΕΔΟΜΕΝΟ, αυτό ακριβώς που ΔΕΝ ΕΙΜΑΣΤΕ, όπως το ανέλυσες:
    -Οτι ΕΙΜΑΣΤΕ έθνος, ότι ΔΕΝ ΕΙΜΑΣΤΕ παρέες και ομάδες που μας καταδυναστεύουν αλλά «ελεύθερα ατομα», κ.ο.κ.

    Κι εκείνος που έχει τη μύγα μυγιάζεται. ΑΝ είχαμε πραγματικό έθνος δεν θα φοβόμασταν μην «αποδομηθεί» (σου ανοίγω μεγάλο θέμα εδώ, και καυτό)….

  7. 05/03/2010 στο 14:07

    Υ.Γ. Αν κάποιος διαβάσει μία μπούρδα, ίσως και να γελάσει, ή και να την οικτίρει….
    ΠΟΛΥ σπάνια όμως θα παθιαστεί και θα οργιστεί πολύ.

    Το πάθος και η οργή συγχωρούνται βέβαια, όταν έχει κανείς έντονο το αίσθημα της δικαιοσύνης και βλέπει κάποια αδικία κάπου στον κόσμο. (π.χ. εσύ με οτιδήποτε καταπιάνεσαι τίμια να κάνεις ρεπορτάζ ή άρθρο, κ.ο.κ.)
    Οταν όμως το πάθος και η οργή οφείλονται στην παθολογική αιτία ότι κάποιος κάπου μας θυμίζει κάτι που ΔΕΝ ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΠΑΡΑΔΕΧΤΟΥΜΕ, ή κάτι που διαβάζουμε μας θυμίζει μια απωθημένη βαθιά πληγή μας, τότε… δεν μιλάμε πια για κάτι φυσιολογικό.

  8. 05/03/2010 στο 18:31

    «ΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ» – «ΤΙ ΦΟΒΟΜΑΣΤΕ». Υπάρχει κι ένα τρίτο ερώτημα -πιο σημαντικό- το οποίο είτε προηγείται των άλλων δύο, είτε έπεται, είτε παρεμβάλλεται μεταξύ τους:

    ΠΟΙΟΣ ΜΙΛΑΕΙ ΚΑΙ ΑΠΟ ΠΟΙΑ ΘΕΣΗ ΜΙΛΑΕΙ;

    Αν δεν απαντηθεί αυτό το ερώτημα, οι απαντήσεις στα δύο άλλα μοιάζουν ακατανόητες, και προσεγγίζουν το «μεταφυσικό» ή το «ψυχολογικό»…

    Και τα λοιπά και τα λοιπά…

  9. 05/03/2010 στο 18:55

    ΝΑΙ !
    Noμίζω Χρήστο ότι ειναι το πιο σημαντικό ερώτημα, με την έννοια που το θέτει ο Μισεά (που παραπέμπεις), δηλαδή με την ταξική και κοινωνική έννοια προσδιορισμού του Λόγου.

    Αν όμως κρίνουμε τα πάντα ΜΟΝΟ με βάση το «ποιός μιλάει», φτάνουμε σε άλλη πολύ κακή νεο-ελληνική συνήθεια, την προκατάληψη σε προσωπική βάση, που είναι (μαζί με τον εντοπισμό της «αγέλης του άλλου») ίσως… η πιο συνήθης μέθοδος Λογικής κρίσης!
    Π.χ. για τον «κλασσικό Κνίτη» δεν έχει σημασία ΤΙ λες, αρκεί να ξέρει ΠΟΙΟΣ είσαι και ΠΩΣ βλέπεις το κόμμα του. Για τον κλασσικό Χριστιανό, η αθεία του άλλου αρκεί, κλπ. κλπ.
    …και η πλάκα είναι -φυσικά- ότι καμμία από αυτές τις μορφές προκατάληψης σε προσωπική βάση, δεν θέτει ερωτήματα όπως εκείνο του Μισεά, π.χ. ΓΙΑΤΙ η λέξη «τάξη» έχει σχεδόν εξαφανιστεί από το επίσημο λεξιλόγιο στον τόπο του. Με παρόμοιο τρόπο ο Ζίζεκ παραπονείται πως είναι ντεμοντέ η χρήση της λέξης «καπιταλισμός» τώρα πια….

  10. 05/03/2010 στο 19:03

    Υ.Γ. Επανερχόμενος στο καυτό θέμα του ποστ…
    Αναρρωτιέμαι ΑΝ τελικά… υπάρχει κάποιο Αρχαίο «Μορφογενετικό πεδίο» (κατά Sheldrake) που δημιουργήθηκε αρχικά από τους Αρχαίους Ελληνες και την ιδιότυπη κοινωνική τους οργάνωση σε πόλεις – κράτη, τις συνεχείς διαμάχες μεταξύ τους, κλπ.
    …ένα μορφογενετικό πεδίο που κατάφερε να επιζήσει, ως τις μέρες μας, κάπου στο Χώρο ανάμεσά μας (ή μέσα μας). 2500 χρόνια είναι πάνω-κάτω 100 γενιές. Ενα ΙΣΧΥΡΟ μορφικό πεδίο δεν βλέπω γιατί να μην κρατήσει και 100 και 200 γενιές ακόμη, ασχέτως με γονίδια ή αναμείξεις πληθυσμών. ΑΝ ισχύει αυτό Χρήστο (εκτός του… κωμικού στοιχείου της λέξης «Μορφικό» / «Μορφογενετικό» που παραπέμει στο… Μόρφος -χαχαχα)….
    …τότε γίνεται ΕΞΗΓΗΣΙΜΟ το κείμενο του ποστ. Είμαστε ακόμη ΦΥΛΕΣ ΑΝΑΔΕΛΦΕΣ?

  11. 06/03/2010 στο 12:57

    @ omadeon

    Α, όχι! Σωστά αυτά που λες ότι συμβαίνουν στην Ελλάδα, αλλά εγώ μιλάω για τελείως άλλο πράγμα. Αυτό για το οποίο μιλάς εσύ είναι η νεοελληνική ευκολία του «τσουβαλιάσματος». Διαφωνείς με κάποιον, του κολλάς μια ταμπέλα [αρνητική-μειωτική, κατά κανόνα] και «καθάρισες». Για άλλο πράγμα μιλάω. Και για άλλο πράγμα μιλούσε και ο Μισεά.

    Θα μπορούσα να δώσω καναδυό παραδειγματάκια για το τι εννοώ, αλλά επιφυλάσσομαι. Και δεν μιλάω μόνον για την ταξική θέση κάποιου που μιλάει σήμερα, αλλά για «κενά» σε βιογραφικά δημοσίων προσώπων [νεοελληνικό φαινόμενο κι αυτό], για «κενά» σε περιουσιασκά στοιχεία «ηρώων» του έθνους κ.ο.κ. Ας τ’ αφήσουμε προς το παρόν.

    Τα περί μορφογενετικών πεδίων ενδιαφέροντα. Κι εγώ το ‘χω σκεφτεί -όχι με όρους Σελντρέικ- και άλλοι πολλοί. Ίσως, τελικά, αυτό που θεωρούμε ως κατάρα του ελληνισμού [τη «διχόνοια»] να είναι και η μεγαλύτερη ευλογία μας. Ας αφήσουμε χίλια -ελληνικά- λουλούδια ν’ ανθίσουν σ’ αυτόν τον τόπο, σ’ αυτόν τον πλανήτη. Γιατί μπορεί -ίσως- να είμαστε όλοι ίσοι, όμως σίγουρα δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Ή, μάλλον, δεν είμαστε όλοι ΤΟ ΙΔΙΟ. Μόνον που, καλώς ή κακώς, για να μπορέσει ο ένας μας να ανεχτεί τον άλλο θα πρέπει πρώτα να φτιάξουμε μια κοινωνία στην οποία όλοι μας να είμαστε κοινωνοί. Κι αυτό δεν το έχουμε καταφέρει ακόμα 200 τόσα χρόνια…

    Και δεν είμαστε «φυλές ανάδελφες». Φυλές αδελφές είμαστε. Εκεί που χάνουμε [;] είναι στο αν θα πρέπει με το στανιό να γίνουμε ΜΙΑ, ΕΝΙΑΙΑ και ΑΔΙΑΙΡΕΤΗ – όχι με σύνθεση, αλλά με αποκλεισμό όλων των υπόλοιπων. Και τα λοιπά…

  12. 06/03/2010 στο 13:13

    Και μία άλλη παράμετρος στη συζήτηση από τον Ηλία Μπαζίνα – στον σημερινό «Φίλαθλο» [στο κάτω δεξιά τέταρτο της σελίδας].

  13. KnowDame
    06/03/2010 στο 22:52

    Αγαπητέ Χρήστο επίτρεψέ μου να περάσω όλο το άρθρο του Ηλία Μπαζίνα στο σχόλιο (για να γίνει και πιο εύκολη η ανάγνωσή του). Έκανα έντονα κάποια σημεία. Αν διαφωνείς, περιποήσου εσύ το κείμενο όπως νομίζεις καλύτερα.

    Αποδυναμώνεται το μείζον… η κουβέντα, επειδή την είπε «λάθος πρόσωπο», που είναι το έλλασον

    Στις δύσκολες εποχές, φτηναίνουν πολύ τα λόγια. Ξεφτιλίζονται, όπως το χρήμα στην Κατοχή. Αυτό που λέει ο λαός, «τα λόγια είναι φτώχεια», έχει ακριβώς να κάνη με το γεγονός ότι τα λόγια δεν γεμίζουν το στομάχι, ούτε το πανέρι της νοικοκυράς. Θα μου επιτρέψετε λοιπόν κι εμένα σήμερα κάποια λίγα λόγια, για να αναφερθώ σε έναν ιδιαίτερα λιγόλο άνθρωπο, του οποίου η ήπια φυσιογνωμία επιβιώνει στην μνήμη μου μαζί με πολλές σωστές κουβέντες του. Και τώρα θυμάμαι την ημέρα που ο θείος μου ο Βασίλης «ο κομμουνιστής» διαφώνησε με τον Καρλ Μαρξ.
    Ο θειος μου ο Βασίλης είχε κατακτήσει το δικαίωμα να μιλάη μέσα από πολλούς αγώνες, βάσανα, διώξεις και περιπέτειες. Ευτύχησε να έχη μια λιονταρόψυχη γυναίκα, που πήρε πάνω της όλα τα βάρη της επιβίωσης. Ήταν άνθρωποι που ήξεραν από στέρηση και θυσία και κουράγιο. Δεν χολιαζόντουσαν κανένα πολιτικό να τους πη να σφίξουν τη ζώνη τους. Την είχαν από μόνοι τους σφιγμένη. Πάντοτε.

    Σε μια του λοιπόν συζήτηση με την μάνα μου, που ήταν αριστερή και με τον πατέρα μου, που ήταν ακροδεξιός (και όμως συζητούσαν θαυμάσια), ο θείος μου ο Βασίλης τα βαλε με τον Μαρξ, λέγοντας:
    Ο ευλογημένος άνοιξε πολλά μέτωπα. Καταλαβαίνω τι έλεγε και γιατί το έλεγε, αλλά είμαι βέβαιος ότι δεν θα μπορούσε να φαντασθή τη σημερινή Ελλάδα (Ήταν τα χρόνια του Εμφυλίου). Πώς να συλλάβη ένα καθαρό μυαλό εσένα το Μανιάτη, που πήγαινες ξυπόλητος στο σχολείο για να μη φθείρης τα γουρνοτσάρουχα αλλά δεν σου περνάει από το νου να νιώσης αδικημένος. Ο εχθρός σου γίνομαι εγώ, που σου λέω τα δικαιώματά σου και όχι εκείνος που στα αφαιρεί. Γιατί το δόγμα μπέρδεψε μέσα πάρα πολλά και έκανε τη συνεννόηση των φτωχών και των αδικημένων να σκοντάφτει σε πράγματα, που δεν έχουν να κάνουν με την καθημερινή ζωή. Μιλάω εγώ στην κυρά Καλλιόπη για το ψωμί κι εκείνη με κλείνει απέξω διότι «δεν πιστεύω στη θρησκεία». Και δεν της δίνω άδικο, για κείνη η θρησκεία ΕΙΝΑΙ ζωή και καθημερινότητα. Άλλοι πάλι δεν ανέχονται τη δική μας ερμηνεία της Ιστορίας. Δεν μπορείς να τους αμφισβητήσης τους αρχαίους, τη φιλοσοφία, δεν μπορείς να τους πείσης ότι όπως κάνανε κι άλλοι λαοί στραβά, έτσι έχουμε κάνει κι εμείς τα δικά μας. Ο άλλος έχει το Βασιλιά, τούτο δω το Βασιλιά τον αλλοδαπό, όπως έχουν οι Ιάπωνες τον Αυτοκράτορα. Του μιλάς για ψωμί και σε περιφρονεί. Το θεωρεί ευτελές και κατώτερο να μιλάμε για ψωμί, δειλία να μιλάμε για ειρήνη και συμφιλίωση, σαμποτάζ σε βάρος του έθνους να μιλάμε για παιδεία.

    Δεν έχω ελπίδα επικοινωνίας, δεν μπορώ να τον πείσω ότι από μια μάνα βυζάξαμε το γάλα, ότι είμαστε αδέλφια, ότι οι άνθρωποι πρέπει να θέλουν ο ένας το καλό του άλλου. Κι αν πέσω σε μορφωμένο, ακόμα χειρότερα. Σου καταλογίζει ΠΡΑΞΕΙΣ ανθρώπων σαν να τις έκαναν κάποια όντα που λέγονται ΙΔΕΕΣ και όχι άνθρωποι με σάρκα και οστά, με άγρια ένστικτα και μίση και κακίες και σκοτεινά κίνητρα και επιδιώξεις ιδιοτελείς και φαύλες.
    Του λες, ας πούμε, ότι ο υπέρτατος νόμος κάθε κοινωνίας πρέπει να είναι εκείνος, που εξασφαλίζει στα μέλη αυτής της κοινωνίας το δικαίωμα και τα μέσα να ΥΠΑΡΞΟΥΝ. Και σου λέει ότι αυτό το είπε ο Ροβεσπιέρος ο αιμοσταγής και άρα δεν ισχύει. Η κουβέντα, που είναι το μείζον, αποδυναμώνεται επειδή την είπε «λάθος πρόσωπο», που είναι το έλασσον.

    Τάδε έφη θειος Βασίλης. Κι εγώ τώρα σκέφτομαι, σε αυτό τον πολύπλοκο κόσμο. Πως κατάφεραν οι πονηροί μέσα στα χρόνια να κάνουν το μείζον έλασσον; Πως τα κατάφεραν να μείνουν τα άτομα και οι λαοί ΑΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΟΙ απέναντι σε ληστρικούς και εγκληματικούς μηχανισμούς ακατανόητους και άρα άτρωτους από τη δράση των δισεκατομμυρίων ανθρώπων που οι μηχανισμοί αυτοί βλάπτουν, φτωχαίνουν, αδικούν, δολοφονούν.

    Πώς ξανάγινε «ευτελής» κάθε κουβέντα για ψωμί και δουλειά, ενώ η αβεβαιότητα γύρω από αυτά τα βασικά πράγματα ΜΑΙΝΕΤΑΙ κυριολεκτικά σε όλη τη Γη, μηδέ των «ανεπτυγμένων» χωρών εξαιρουμένων;

  14. 06/03/2010 στο 23:16

    @ KnowDame

    Ευχαριστούμε θερμότατα για τον κόπο που κάνατε για όλους μας!

    Καλό βράδυ!

  1. 25/04/2010 στο 13:56
Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.
Αρέσει σε %d bloggers: