Τράπεζες: Το έπος των banksters

16/05/2010

Κερδοσκόποι, ΑΕΠ, golden boys, ομόλογα, σταθερότητα και ανάπτυξη, spreads, έλλειμμα, στασιμοπληθωρισμός, hedge funds, delivery boys, μέτρα και πάλι μέτρα, περικοπές δαπανών, μειώσεις μισθών, πάγωμα συντάξεων, ύφεση, φόροι, εξυπηρέτηση του χρέους…

Μερικοί μόνον από τους όρους που έχουν εισβάλει το τελευταίο διάστημα στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. Πίσω, όμως, από όλους αυτούς τους όρους κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα. Το χρέος (ατομικό και εθνικό) μεγαλώνει διαρκώς, οι φτωχοί γίνονται ολοένα και φτωχότεροι, οι πολιτικοί αδυνατούν να βρουν αξιόπιστες λύσεις…

Η πραγματικότητα, ωστόσο, έχει και τη «φωτεινή» πλευρά της:  οι τράπεζες γίνονται ολοένα και λιγότερες, ολοένα και πλουσιότερες, οι πλούσιοι αυγαταίνουν τα πλούτη τους ολοένα και περισσότερο, το χαμόγελο των πολιτικών, που υπόσχονται θαυματουργές λύσεις, γίνεται ολοένα και πιο αστραφτερό…

Στο «έπος των banksters» καταγράφεται  η ιστορία του σύγχρονου κόσμου, του κόσμου της νεωτερικότητας. Κανείς δεν γνωρίζει το τέλος αυτού του έπους, όμως μπορούμε να φωτίσουμε, σε αδρές γραμμές, μερικούς από τους βασικούς ήρωές του και κάποιες από τις πράξεις τους…

Το έπος ξεκινά με ένα παιχνίδι.

Το παιχνίδι

Τα παιδιά τρέχουν, τραγουδώντας, γύρω από έναν κύκλο με καρέκλες και μόλις σταματήσει το τραγούδι (ή κάποιος πατήσει το Stop στο κασετόφωνο) το καθένα τους σπεύδει να καταλάβει κι ένα κάθισμα. Κάποιο παιδί όμως θα βγει εκτός παιχνιδιού: ο αριθμός των καθισμάτων είναι πάντα κατά έναν μικρότερος από τον αριθμό των παιδιών. Αφαιρείται ένα κάθισμα και το παιχνίδι αρχίζει από την αρχή. Στο τέλος, θα απομείνουν δύο παιδιά και μία μόνον καρέκλα, ενώ, λίγο αργότερα θα στεφθεί ο μοναδικός νικητής.

Συχνά ξεσπούν διαφωνίες ανάμεσα στα παιδιά (δύο απ’ αυτά, για παράδειγμα, κατέλαβαν το ίδιο κάθισμα) και οι καυγάδες δεν είναι σπάνιοι. Τότε, κάποιος μεγάλος θα αναλάβει να συνετίσει τα παιδιά για να συνεχιστεί το παιχνίδι. Ανεξάρτητα από τη λύση που θα βρεθεί στη διαφωνία ή στον καυγά, ένα πράγμα δεν πρόκειται να συμβεί ποτέ: να εξισωθεί ο αριθμός των καθισμάτων με εκείνον των παιδιών. Γιατί τότε δεν θα είναι παιχνίδι.

Το παιδικό –και όχι μόνον- αυτό παιχνίδι ονομάζεται «μουσικές καρέκλες». Στη συνέχεια, θα περιγράψουμε τον τρόπο με τον οποίο παίζεται η «τραπεζική» εκδοχή αυτού του παιχνιδιού.

Crisis? What crisis?

Αυτό που παρακολουθούμε τις τελευταίες εβδομάδες, έγραφα στις αρχές Οκτωβρίου του 2008[1], είναι η ηρωικότερη -μέχρι στιγμής- στιγμή του καπιταλισμού. Το μεγαλύτερο πλιάτσικο σε πλανητικό επίπεδο. Η μεγαλύτερη λεηλασία πλούτου στην ιστορία των εθνών. Όλο και λιγότεροι πλούσιοι συγκεντρώνουν ολοένα και περισσότερο πλούτο στα χέρια τους, και ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι στον πλανήτη φτωχαίνουν.

Το πάρτι που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας έχει κυριολεκτικά «ανάψει»! Κι ας το βαφτίζουν κάποιοι «κρίση του καπιταλισμού». Είναι θέμα οπτικής γωνίας. «Ποιος μιλάει;», «και από ποια θέση;», είναι τα ερωτήματα που τίθενται, αυτή τη στιγμή, προς όλους. Για το μεγάλο κεφάλαιο είναι ένα ξεφάντωμα. Για μας, «τους από κάτω» είναι μια καταστροφή. Για εκείνους που επέλεξαν να υπηρετήσουν «τους από πάνω» δεν είναι παρά ακόμα μία «κρίση του καπιταλισμού».

Η παρούσα «κρίση του καπιταλισμού» δεν είναι παρά το μεγαλύτερο πάρτι που έγινε ποτέ σε βάρος της ανθρωπότητας. Οι επιπτώσεις του στον 21ο αιώνα θα κάνουν τον 20ο να μοιάζει με παιδική γιορτή.

Κάποιοι μιλούν για το τέλος του καπιταλισμού όπως τον ξέρουμε.  Παρακολουθούμε το τέλος μιας μορφής καπιταλισμού. Η επόμενη ενσάρκωσή του θα είναι χειρότερη.

Λιγότερο από δεκαοκτώ μήνες αργότερα, οι παραπάνω απόψεις επιβεβαιώθηκαν πλήρως. Το «ξεφάντωμα» που ξεκίνησε το 2008, έχει «ανάψει» για τα καλά. Σύμφωνα με το περιοδικό Forbes[2], ο αριθμός των δισεκατομμυριούχων (σε δολάρια) στον πλανήτη στις αρχές του 2010 ανερχόταν στους 1011, ενώ μόλις έναν χρόνο πριν ήταν 793.

Από τους 793 περυσινούς δισεκατομμυριούχους οι 611 αύξησαν σημαντικά την περιουσία τους, ενώ μόλις 62 είδαν τις περιουσίες τους να μειώνονται.

Στις ΗΠΑ, όπου την τελευταία διετία χάθηκαν περισσότερες από 7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και κατασχέθηκαν 1,5 εκατομμύριο κατοικίες, εμφανίστηκαν εφέτος 44 νέοι δισεκατομμυριούχοι. Από 359 πέρυσι έφτασαν εφέτος τους 403. Η συνολική περιουσία τους ξεπερνά πλέον τα 1,3 τρισ. δολάρια – 200 δισ. δολάρια παραπάνω από πέρυσι.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουμε 248 δισεκατομμυριούχους, με συνολική περιουσία 1 τρισ. δολαρίων. Οι ευρωπαίοι κροίσοι πάντως εκμεταλλεύθηκαν στο έπακρο την κρίση: πέρυσι είχαμε «μόνον» 196, με συνολικό πλούτο 665 δισ. δολαρίων.

Οι αμερικανοί κροίσοι, δηλαδή, αύξησαν μέσα σε έναν χρόνο την περιουσία τους κατά 18%, ενώ οι ευρωπαίοι ομόλογοί τους «μόλις» κατά 50%! Συνολικά, ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων του κόσμου αυξήθηκε κατά 50% σε σχέση με πέρυσι.

Πλούσιοι και Φτωχοί

Η πρώτη έρευνα παγκοσμίου εύρους για την κατανομή του πλούτου των εθνών πραγματοποιήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2000, και δημοσιοποιήθηκε στα τέλη του 2006[3]. Οι ερευνητές του Παγκόσμιου Ινστιτούτου για την Έρευνα της Οικονομίας της Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών (UNU-WIDER, με έδρα το Ελσίνκι) κατέληξαν σε μερικές ανησυχητικές διαπιστώσεις.

Το πλουσιότερο 1% του πληθυσμού -όλοι κάτοικοι της Ευρώπης και των ΗΠΑ- έχουν στην κατοχή τους περισσότερο από το 40% του παγκόσμιου πλούτου. Το 2% του πληθυσμού της Γης κατέχει πάνω από το 50% του παγκόσμιου πλούτου. Το πλουσιότερο 10% κατέχει το 85% του συνολικού πλούτου. Το φτωχότερο 50% έχει στην κατοχή σχεδόν το 1% του παγκόσμιου πλούτου.

Δηλαδή:

Το 99% των κατοίκων της Γης κατέχει το 60% του παγκόσμιου πλούτου. Το 98% κατέχει το 50%. Το 90% κατέχει το 15%. Το 50% κατέχει μόλις το 1%.

Σύμφωνα με την έκθεση, για τη σύνταξη της οποίας οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τους όλα τα περιουσιακά στοιχεία ενός ανθρώπου (εισόδημα, ακίνητη και κινητή περιουσία κ.ο.κ.), ατομικός πλούτος αξίας 2.200 δολαρίων τοποθετεί έναν ενήλικα στο πλουσιότερο 50% των κατοίκων του πλανήτη. Αυτοί που ανήκουν στο πλουσιότερο 10% κατέχουν πλούτο αξίας 61.000 δολαρίων τουλάχιστον, ενώ το 1% κατέχει πλούτο αξίας 500.000 δολαρίων και άνω.

Πώς ήταν το παλιό σύνθημα; «Οι μισοί κάτοικοι του πλανήτη δεν μπορούν να κοιμηθούν από την πείνα και οι άλλοι μισοί λόγω του φόβου τους ότι οι πεινασμένοι μπορεί να ξυπνήσουν»; Στην πραγματικότητα εκείνοι που δεν μπορούν να κοιμηθούν λόγω φόβου είναι πολύ-πολύ λιγότεροι.

Διότι δεν «περισσεύουν» για όλους. Αν και για κάποιους περισσεύουν. Και με το παραπάνω.

Golden boys. Νυν και αεί.

Η είδηση δημοσιεύτηκε την 1η Ιανουαρίου 2010 στους New York Times[4], όμως αγνοήθηκε από όλα τα μέσα ενημέρωσης του πλανήτη που σέβονται τον εαυτό τους, δηλαδή τον ισολογισμό τους, περισσότερο από το κοινό τους.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα της εφημερίδας, οι τρεις σημαντικότερες τράπεζες της Γουώλ Στρητ – Goldman Sachs, JPMorgan Chase και Morgan Stanley– θα έδιναν για το 2009 μπόνους και μετοχές στα στελέχη τους ύψους 49,5 δισ. δολ. Τίποτε το αξιοπερίεργο ως εδώ. Ιδιωτικές επιχειρήσεις επιβραβεύουν με «δωράκια» τα στελέχη τους.  Αυτό που όμως είναι σκανδαλώδες είναι το γεγονός ότι οι τρεις τράπεζες είχαν λάβει συνολικά 45 δισ. δολ. από το ύψους 700 δισ. δολ. πρόγραμμα διάσωσης των τραπεζών[5], που είχε εγκρίνει τον Οκτώβριο του 2008 το αμερικανικό Κογκρέσσο, ώστε να αποφευχθούν οι χρεοκοπίες τραπεζών μετά το ξεφούσκωμα της πομφόλυγας των στεγαστικών δανείων υψηλού κινδύνου και των τοξικών ομολόγων. Ο μέσος αμερικανός πολίτης, δηλαδή, υφίσταται τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης, την οποία προκάλεσαν τα χρυσοπληρωμένα στελέχη των τραπεζών, ενώ παράλληλα καλείται με τους φόρους του να πληρώσει και τα «δωράκια» τους. Όμορφος κόσμος, αγγελικά πλασμένος…

Συνολικά, οι τράπεζες των ΗΠΑ θα επιβράβευαν, για το 2009, τα στελέχη τους με μπόνους (σε μετρητά και μετοχές) ύψους 200 δισ. δολ.  Και επειδή τα μπόνους εκπίπτουν από τη φορολογία, ως έξοδα, οι τράπεζες θα κληθούν να πληρώσουν και 80 δισ. δολ. λιγότερα προς την εφορία… Όμορφος κόσμος, αγγελικά πλασμένος (δις και σε δισ.).

Τα 50 δισ. δολ. μπόνους προς τα στελέχη των τριών αμερικανικών τραπεζών είναι περίπου 37 δισ. ευρώ.  Η Ελλάδα θα χρειαστεί να δανειστεί φέτος περί τα 50 δισ. ευρώ. Και όχι, δεν έχουν γίνει γνωστά τα μπόνους των ελληνικών τραπεζών προς τα στελέχη τους. Στην εποχή της «ανοιχτής» και της «ηλεκτρονικής διακυβέρνησης» ακόμη και η Εφημερίδα της Κυβερνήσεως τυπώνεται και δεν αναρτάται στο διαδίκτυο, διότι από τα έσοδα της έντυπης έκδοσης εισπράττουν οι υπάλληλοι του υπουργείου Εσωτερικών το 35% ως μπόνους – συγγνώμη, επίδομα.

Τα χρέη μας, τα πλούτη τους

Αυτό που είναι σκανδαλώδες στην εποχή μας, δεν είναι η ύπαρξη «κερδοσκόπων» ή «golden boys». Το μέγιστο σκάνδαλο της εποχής μας είναι ο τρόπος λειτουργίας των τραπεζών (και η στρατηγική συμμαχία τους με τις μεγάλες επιχειρήσεις). Αυτό που, επίσης, είναι σκανδαλώδες είναι το γεγονός ότι οι πολιτικοί, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη, έχουν καταντήσει απλά φερέφωνα των τραπεζιτών και των επιχειρηματιών. Και δεν αναφέρομαι μόνον σε πολιτικούς μη εκλεγέντες στη θέση τους, όπως είναι το σύνολο των κορυφαίων αξιωματούχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης[6], αλλά και σε εκείνους που έχουν εκλεγεί στο αξίωμά τους, αλλά έχουν ήδη προεπιλεγεί για τη θέση τους, και, στη συνέχεια εφαρμόζουν κατά γράμμα τις εντολές μη εκλεγμένων «ηγετών». Η παράθεση παραδειγμάτων δεν είναι, θαρρώ, απαραίτητη.

Ο τρόπος με τον οποίο μία τράπεζα «δημιουργεί» χρήμα είναι εκπληκτικά απλός. Το ευρύ κοινό θεωρεί πως μία τράπεζα κερδίζει χρήματα από τη διαφορά των επιτοκίων καταθέσεων και δανεισμού. Όμως η σχέση αυτή δεν είναι «ένα προς ένα». Μία τράπεζα, δηλαδή, δεν δανείζει ένα ευρώ για κάθε ευρώ καταθέσεων που έχει στα «χρηματοκιβώτιά» της. Η σχέση αυτή είναι εκατό προς ένα!

Ας πάρουμε ένα «καθαρό σύστημα», μια κοινωνία στην οποία υπάρχει μία και μοναδική τράπεζα που μόλις άρχισε να λειτουργεί. Ας υποθέσουμε ότι η τράπεζα διαθέτει στα χρηματοκιβώτιά της 1.111,12 ευρώ. (Τυχαίο ποσό που θα μας διευκολύνει στους υπολογισμούς μας, μιας και πολλαπλασιαζόμενο επί 9 μας δίνει το ποσό των 10.000). Ο πρώτος πελάτης της τράπεζας εμφανίζεται και θέλει να δανειστεί 10.000 ευρώ για την αγορά ενός αυτοκινήτου. Κανένα πρόβλημα! Η τράπεζα λειτουργεί για το «κοινό καλό». Ο πελάτης φεύγει από την τράπεζα με μια επιταγή των 10.000 ευρώ, με την οποία πληρώνει την πολυπόθητη «κούρσα». Ο έμπορος αυτοκινήτων καταθέτει αυτό το ποσό στην τράπεζά μας.

Τώρα η τράπεζά μας τι κάνει; Κρατά ως αποθεματικό το ποσό των 1.000 ευρώ και δανείζει σε κάποιον άλλο πελάτη της τα 9.000 ευρώ. Όταν αυτό το ποσό κατατεθεί ξανά στην τράπεζα, η τράπεζα θα μπορεί να δανείσει ξανά το ποσό των 8.100 ευρώ, και, όταν επαναληφθεί η διαδικασία, τα ποσά των 7.290, των 6,560 και ούτω καθεξής, μέχρις ότου μηδενιστεί το ποσό που η τράπεζα κρατά ως αποθεματικό. Αν κάνουμε τους υπολογισμούς, θα διαπιστώσουμε έκπληκτοι ότι από το αρχικό ποσό των 1.111,12 ευρώ, που υπάρχει ακόμα ακέραιο στο χρηματοκιβώτιο της τράπεζας, η τράπεζα έχει «δημιουργήσει» 100.000 περίπου ευρώ, τα οποία της χρωστούν εκείνοι που τα δανείστηκαν. Η τράπεζά μας, δηλαδή, έχει «ως εκ θαύματος» εκατονταπλασιάσει, σχεδόν, τα χρήματα που έχει στα χρηματοκιβώτιά της.  Η αναλογία 1:9 (ένα ευρώ αποθεματικού προς 9 ευρώ δανείων) ισχύει στις περισσότερες χώρες του πλανήτη, αν και συχνά οι τράπεζες παραβαίνουν αυτόν τον κανόνα και η αναλογία είναι 1:15 ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, 1:30[7].

Αυτά, βέβαια, ισχύουν σε ένα ιδανικό σύστημα, στο οποίο υπάρχει μία και μόνον τράπεζα. Τα πράγματα όμως δεν διαφέρουν και πολύ σε ένα πραγματικό σύστημα στο οποίο υπάρχουν περισσότερες της μιας τράπεζες. Απλά, στο δεύτερο σύστημα, είναι συνολικά το τραπεζικό σύστημα το οποίο από κάθε 1111,12 ευρώ «δημιουργεί» 100.000 περίπου ευρώ. Σ’ αυτό το σύστημα, οι τράπεζες ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την προσέλκυση κυρίως δανειοληπτών, και όχι καταθετών. Οι δανειολήπτες είναι αυτοί που βοηθούν την τράπεζα στη «δημιουργία» χρήματος. Το χρέος, τα δάνεια, είναι αυτά που δημιουργούν το χρήμα. Γι’ αυτό και το χρέος, είτε αφορά άτομα είτε επιχειρήσεις είτε κράτη, πρέπει να αυξάνεται διαρκώς. Και αυτό συμβαίνει. Οι τράπεζες δημιουργούν διαρκώς χρήμα, δανείζουν ολοένα και περισσότερο ακόμη και σε περιπτώσεις υψηλού κινδύνου (όπως συνέβη με τη φούσκα των ακινήτων στις ΗΠΑ). Δεν μπορούν να σταματήσουν να δανείζουν τους πάντες ή τα πάντα, διότι θα βρεθούν εκτός παιχνιδιού.

Το σύστημα λειτουργεί «ιδανικά», μέχρι τη στιγμή που, για κάποιους λόγους, διαταραχθεί η εμπιστοσύνη των καταθετών προς τις τράπεζες και αυτοί προσέλθουν μαζικά στα γκισέ τους ζητώντας να αποσύρουν τα χρήματά τους. Ή μέχρι τη στιγμή που μεγάλος αριθμός δανειοληπτών δεν θα μπορεί να εξυπηρετήσει το χρέος του. Τότε συμβαίνει κάτι παρόμοιο με ό,τι συμβαίνει στο παιδικό παιχνίδι «μουσικές καρέκλες» που περιγράψαμε στην αρχή. Κάποια τράπεζα «μένει όρθια» και «βγαίνει από το παιχνίδι», κι αυτό θα συνεχίζεται μέχρις ότου απομείνει μία τράπεζα και ένα «κάθισμα». Το τελευταίο είναι, φυσικά, το ζητούμενο, σ’ αυτό το πλανητικών διαστάσεων παιχνίδι, το οποίο θα μπορούσαμε να ονομάσουμε…

… Τραπεζικές καρέκλες

Στο πρωτοχρονιάτικο δημοσίευμα των New York Times, στο οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί, χαρακτηρίζονται ως κορυφαίες (top) τράπεζες της Γουώλ Στρητ, οι Goldman Sachs, JPMorgan Chase και Morgan Stanley.

Οποία «σύμπτωσις»! Στον τίτλο των δύο από τις τρεις top τράπεζες, υπάρχει κάτι κοινό: το όνομα «Morgan».

«Σύμπτωσις»; Όχι, βέβαια! Το «Μόργκαν» στον τίτλο των δύο τραπεζών παραπέμπει στο όνομα του αμερικανού τραπεζίτη και επιχειρηματία Τζων Πίερποντ Μόργκαν (1837-1913). Ο J.P. Morgan, γιος τραπεζίτη, τραπεζίτης και ο ίδιος από νεαρή ηλικία, κατανόησε πλήρως αυτό που έλεγαν εκείνη την εποχή, στα μέσα του 19ου αιώνα, ο Μαρξ και ο Ένγκελς στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο, πως «το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα». Ο Μόργκαν δεν ήταν καν τριάντα ετών, όταν, κατά τη διάρκεια του αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου (1861-1865), αγόρασε, μέσω ενός μεσάζοντα 5.000 ελαττωματικές καραμπίνες, τις οποίες πουλούσε ο αμερικανικός στρατός για να τις ξεφορτωθεί. Φυσικά, προσέγγισε κάποιους κυβερνητικούς  παράγοντες και πούλησε αμέσως τις 5.000 «καινούργιες και σε άριστη κατάσταση» καραμπίνες. Όπως ήταν επόμενο, η απάτη αποκαλύφθηκε και η κυβέρνηση αρνήθηκε να καταβάλει το προσυμφωνηθέν ποσόν στον Μόργκαν. Ο Μόργκαν κατέφυγε στα δικαστήρια και, παραδόξως, πέτυχε να του επιδικαστεί το 50% του ποσού που αναγραφόταν στο συμβόλαιο. Όμως δεν έμεινε ευχαριστημένος. Μέσω του μεσάζοντα κατέφυγε ξανά στη δικαιοσύνη και δικαιώθηκε πλήρως! «Το συμβόλαιο είναι ιερό»… Για την ιστορία, να αναφέρουμε ότι ο Μόργκαν είχε αγοράσει τις άχρηστες καραμπίνες προς 3,5 δολ. τη μία, και πούλησε τις «καινούργιες» προς 22 δολ. τη μία[8]. «Φυσικά», ο Μόργκαν απέφυγε τη στρατιωτική θητεία, πληρώνοντας το ποσό των 300 δολαρίων…

Το γεγονός ότι η ελληνική κυβέρνηση «ξεπάγωσε» εξοπλιστικά προγράμματα ύψους 1 δισ. ευρώ, είναι ακόμη μία «σύμπτωσις»

Κι αν ο J.P. Morgan έκανε αυτά που έκανε σε ηλικία 25 ετών, καταλαβαίνετε ότι το μέλλον του –και, δυστυχώς, το δικό μας παρελθόν- υπήρξε «λαμπρό». Να αναφέρουμε απλώς, ότι είναι ο άνθρωπος που δημιούργησε τη General Electric το 1892, συγχωνεύοντας δύο μικρότερες εταιρείες, και την United States Steel Corporation (χαλυβουργία) το 1901.

Στον τραπεζικό τομέα, ο J.P. Morgan θα μείνει στην ιστορία ως ένας από δύο ανθρώπους που μεθόδευσαν τη δημιουργία της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ (επίσημη ονομασία: Ομοσπονδιακή Τράπεζα Αποθεμάτων – FED). Ο άλλος ήταν ο J.D. Rockefeller (1839-1937), ο γενάρχης της γνωστής οικογενείας. Το 1913, όταν θα ψηφιστεί το νομοσχέδιο για τη δημιουργία της FED, τα νήματα των δύο τραπεζικών-επιχειρηματικών κολοσσών τα κινούν πλέον οι γιοι των δύο προηγούμενων: ο J.P. Morgan ο νεότερος (1867-1943)  και ο J.D. Rockefeller ο νεότερος (1874-1960).

Και το όνομα Ροκφέλλερ παραπέμπει άμεσα σε δύο τράπεζες: στην τράπεζα των «πλούσιων» Ροκφέλλερ, την Chase Manhattan Bank, και στην τράπεζα των «φτωχών» Ροκφέλλερ, τη Citibank. Η πρώτη, η Chase Manhattan Bank, συγχωνεύτηκε το 2000 με την τράπεζα J.P. Morgan & Co., την τράπεζα που διηύθυναν επί δεκαετίες οι Μόργκαν, πατήρ και υιός,  και δημιουργήθηκε η JPMorgan Chase (η ονοματολογία των τραπεζών μέσω των διαδοχικών εξαγορών και συγχωνεύσεων, για πάνω από 100 χρόνια, είναι ένα πολύπλοκο γαϊτανάκι, γι’ αυτό και εδώ,  περιοριζόμαστε στη «σχηματική» τους αναφορά).

Η δεύτερη top τράπεζα της Γουώλ Στρητ, η Morgan Stanley, οφείλει κι αυτή το όνομά της στους Μόργκαν. Η τράπεζα δημιουργήθηκε το 1935 από τον Χένρυ Μόργκαν (1901-1982), εγγονό του πρεσβύτερου Μόργκαν και γιο του νεότερου, και τον Χάρολντ Στάνλεϋ (1885-1963), οι οποίοι είχαν αποχωρήσει από τον «Οίκο των Μόργκαν», την τράπεζα J.P. Morgan & Co., όταν βάσει του νόμου Glass–Steagall, που ψηφίστηκε το 1933, για να περιοριστεί το φαινόμενο της κερδοσκοπίας των τραπεζών, απαγορεύτηκε σε μία τράπεζα να ασκεί ταυτόχρονα εμπορικές και επενδυτικές δραστηριότητες, ώστε να προστατεύονται οι αποταμιεύσεις των καταθετών. Η Morgan-Stanley ανέλαβε τότε το επενδυτικό σκέλος της μητρικής τράπεζας, λειτουργώντας «αυτόνομα» από εκείνη. Ο νόμος Glass-Steagall, «απάντηση» του πολιτικού κόσμου των ΗΠΑ στο Κραχ του 1929, καταργήθηκε το 1999, επί προεδρίας Μπιλ Κλίντον. Η σημερινή κρίση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό και στην κατάργηση αυτού του νόμου.

Και κάπως έτσι φτάνουμε στην τρίτη top τράπεζα της Γουώλ Στρητ, την Goldman-Sachs.

Η Goldman Sachs, που ιδρύθηκε το 1869, είναι μία παγκοσμίου εύρους τράπεζα επενδύσεων και ασφαλειών. Το γεγονός ότι είναι μία επενδυτική τράπεζα σημαίνει ότι δεν παρέχει υπηρεσίες στο ευρύ κοινό αλλά μόνον σε επιχειρήσεις, κυβερνήσεις και πάμπλουτους ιδιώτες.

Δύο από τα στελέχη της υπηρέτησαν, στο πρόσφατο παρελθόν, ως υπουργοί Οικονομικών των ΗΠΑ. Ο Ρόμπερτ Ρούμπιν στην κυβέρνηση Κλίντον και ο Χένρυ Πόλσον στην κυβέρνηση του Μπους (υιού).

Επί υπουργίας (1995-1999) Ρ. Ρούμπιν καταργήθηκε ο νόμος Glass-Steagall… Και επί υπουργίας (2006-2009) Χ. Πόλσον ψηφίστηκε ο νόμος με τον οποίο η κυβέρνηση των ΗΠΑ διοχέτευσε στις τράπεζες 700 δισ. δολάρια για να αγοράσει τα «κακά χρέη» τους, στην ουσία για να διασώσει κάποιες από τη χρεοκοπία. Κάποιες… Όχι όλες. Στο παιχνίδι «τραπεζικές καρέκλες» κάποιος μένει ενίοτε όρθιος και βγαίνει απ’ αυτό. Όμως το παιχνίδι συνεχίζεται, και οι εναπομείναντες παίκτες είναι οι πιο καλά δικτυωμένοι. Και οι πιο αδίστακτοι. Εξάλλου, δεν είναι τυχαίος ο χαρακτηρισμός τους ως banksters. Εκ του bank και του γκάγκστερς…

Και ο «ενήλικος» που εποπτεύει αυτή την παραλλαγή των «μουσικών καρεκλών» είναι η FED. Γι’ αυτό και ποτέ οι αμερικανοί πολίτες δεν θα πληροφορηθούν με ακρίβεια τι απέγιναν τα 700 δισ. δολ. (και μερικά ακόμη τρισ.) του πακέτου στήριξης. Όπως δεν θα μάθουμε κι εμείς με ακρίβεια τι απέγιναν τα 28 δισ. του πακέτου στήριξης των ελληνικών τραπεζών. Κωνσταντίνος Καραμανλής το ονοματεπώνυμο του πρωθυπουργού τότε και Γιώργος Αλογοσκούφης το ονοματεπώνυμο του υπουργού Εθνικής Οικονομίας.

Το παραμύθι

Στο «Έπος των Banksters», το παραμύθι που λένε οι τραπεζίτες/πολιτικοί/δημοσιογράφοι στο λαό για να γλαρώσει και να κοιμηθεί (ή για να συνεχίσει να κοιμάται) έχει τον τίτλο, «καλοί τραπεζίτες και κακοί κερδοσκόποι». Όμως κι αυτό το παραμύθι, όπως και τα περισσότερα, ελάχιστη σχέση έχει με την πραγματικότητα. Ή, μάλλον, είναι πραγματικό μόνον κατά το ήμισυ. Όσον αφορά το κομμάτι με τους κακούς κερδοσκόπους. Καλοί τραπεζίτες μπορεί να υπήρξαν κάποτε, αλλά δεν υπάρχουν πια…

Ο όρος «spread» εισέβαλε απρόσκλητος στην καθημερινή μας ζωή τους  τελευταίους μήνες. Πρόκειται για τη διαφορά μεταξύ επιτοκίων με τα οποία δανείζονται δύο χώρες. Όταν, για παράδειγμα, το γερμανικό κράτος δανείζεται με επιτόκιο 3% και το ελληνικό με 6,5% τότε το spread είναι 3,5%, ή, μάλλον, 350 μονάδες βάσης, για να το εκφράσουμε στην τραπεζική διάλεκτο.

Το να δανείζεται μια χώρα με διπλάσιο επιτόκιο από αυτό που δανείζεται μια άλλη, αποτελεί ένα δυσβάσταχτο βάρος. Ποιος όμως αποφασίζει με ποιο επιτόκιο δανείζεται μια χώρα; Οι αγορές. Έτσι γενικά και αόριστα. Οι αγορές

Ας πάρουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Στις αρχές Μαρτίου, το ελληνικό κράτος, μέσω του ΟΔΔΗΧ (του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους) ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να δανειστεί «από τις αγορές» 5 δισ. ευρώ. Ο ΟΔΔΗΧ όρισε και τους αναδόχους του δανείου (κάποιες τράπεζες, μεταξύ των οποίων και οι ελληνικές Εθνική και Πειραιώς). Βάσει μιας συγκεκριμένης διαδικασίας, που δεν θα μας απασχολήσει, «οι αγορές» διαπραγματεύτηκαν «μεταξύ τους» και, τελικά, αποφάσισαν να δανείσουν το ελληνικό κράτος με επιτόκιο 6,3% (την ίδια περίοδο, «οι αγορές» δάνειζαν την Ισπανία με 3%). Το 77% του δανείου των 5 δισ. το δάνεισαν στη χώρα μας οι ξένες «αγορές» (ευρωπαϊκές κυρίως), ενώ το εναπομείναν 23% του δανείου το δάνεισαν στο ελληνικό κράτος οι ντόπιες «αγορές».

Στον κόσμο των παραμυθιών, θα ήμασταν ευχαριστημένοι με τον γενικό και αφηρημένο όρο «αγορές». Στον πραγματικό κόσμο, όμως, ακόμη κι αν δεν είμαστε ευχαριστημένοι με τον όρο είναι πολύ δύσκολο να ανακαλύψουμε αν οι «αγορές» έχουν και «ονοματεπώνυμο» – ή συγκεκριμένη επωνυμία, αν προτιμάτε. Το πολύ-πολύ να «υποθέσουμε» ότι οι αφηρημένες «αγορές» είναι κάποιες συγκεκριμένες τράπεζες – δίχως επωνυμία. Αυτές τις  «λεπτομέρειες» δεν «χρειάζεται» να τις γνωρίζει ο «κυρίαρχος».

Ας «υποθέσουμε», λοιπόν, ότι κάποιες συγκεκριμένες ελληνικές τράπεζες δάνεισαν στο ελληνικό κράτος τα 1,15 δισ. ευρώ (το 23% των 5 δισ.), και πήραν στα χέρια τους ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, δεκαετούς διάρκειας, και με επιτόκιο 6,3%. Business as usual, θα έλεγε κάποιος. Αυτοί είναι οι κανόνες της «αγοράς», μ’ αυτούς παίζουν και οι ελληνικές τράπεζες.

Αφελής ερώτηση: αν αυτές οι ελληνικές τράπεζες καταθέσουν, ως εγγύηση, αυτά τα ομόλογα των 1,15 δισ. ευρώ στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπορούν να δανειστούν απ’ αυτήν 1,15 δισ. ευρώ; Η απάντηση είναι ναι. Οπότε, όταν το ελληνικό κράτος ζητήσει να δανειστεί ξανά, οι ελληνικές τράπεζες θα έχουν επιπλέον 1,15 δισ. ευρώ για να του δανείσουν…

Δεύτερη αφελής ερώτηση: με τι επιτόκιο δανείζονται, αυτήν την περίοδο, οι ευρωπαϊκές εμπορικές τράπεζες (άρα και οι ελληνικές) από την ΕΚΤ; Απάντηση: με 1%. Απάντηση (δις): ένα τοις εκατό!

Τρίτη αφελής ερώτηση: αυτή η διαφορά των επιτοκίων (6,3-1=5,3%) ονομάζεται επίσης spread; Και οι Έλληνες τραπεζίτες που σπεύδουν να δανείσουν το ελληνικό κράτος ανήκουν στους «καλούς τραπεζίτες» ή στους «κακούς κερδοσκόπους»; Για να ξέρουμε, δηλαδή, αν τα 28 δισ. ευρώ στήριξης των ελληνικών τραπεζών κατέληξαν στα χρηματοκιβώτια των «καλών» ή των «κακών» του παραμυθιού…

Τέταρτη αφελής ερώτηση: το ελληνικό κράτος είναι τόσο ξεπουλημένο, ώστε να πιάνεται κορόιδο και να δανείζεται με 6,3% από τις «αγορές» αντί να δανείζεται με 1% απευθείας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα;  Απάντηση: ούτε τόσο ξεπουλημένο είναι, ούτε τόσο κορόιδο (άλλοι είναι τα κορόιδα). Βάσει της Συνθήκης της Λισαβόνας (γνωστής ανεπίσημα ως «Ευρωσύνταγμα») η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι κεντρικές τράπεζες των κρατών-μελών «απαγορεύεται να αγοράζουν απευθείας χρεόγραφα, από τους οργανισμούς ή τους φορείς αυτούς», δηλαδή, από «κεντρικές κυβερνήσεις, περιφερειακές, τοπικές ή άλλες δημόσιες αρχές, άλλους οργανισμούς δημοσίου δικαίου ή δημόσιες επιχειρήσεις των κρατών μελών» (άρθρο 123, παράγραφος 1).

Η ΕΚΤ μπορεί, ωστόσο, να αγοράζει κρατικά χρεόγραφα, αλλά έμμεσα, όχι απευθείας από κάποια κυβέρνηση, αλλά από απλές εμπορικές τράπεζες που έχουν αγοράσει αυτά τα χρεόγραφα από κάποια κυβέρνηση κράτους μέλους. Ω, ναι! Αυτό επιτρέπεται από το «Ευρωσύνταγμα». Και κάπως έτσι, το ελληνικό δημόσιο πληρώνει τα επιτόκια που «πρέπει» -αυτά που καθορίζουν οι «αγορές»-, και οι banksters καρπώνονται τη διαφορά του 5,3%, και έτσι γλυτώνουν –προσωρινά, το «παιχνίδι» συνεχίζεται- από τον κίνδυνο να μείνουν άστεγοι, πεινασμένοι και καταφρονεμένοι…

Πέμπτη αφελής ερώτηση: καλά, εμείς οι Έλληνες (οι Ευρωπαίοι, οι Αμερικανοί και οι υπόλοιποι πολίτες του κόσμου) είμαστε τόσο βλάκες, ώστε να πληρώνουμε τόσο ακριβά τα χρήματα που δανειζόμαστε;

Η ερώτηση επιδέχεται δύο απαντήσεις:

Καταφατική απάντηση: Ω, ναι! Είμαστε βλάκες με περικεφαλαία! (Το να αναγνωρίσει κάποιος βλάκας τη βλακεία του δεν είναι ντροπή. Αυτή η αναγνώριση σημαίνει ότι αρχίζει να «ξυπνάει». Μόλις ο τέως βλάκας ξυπνήσει, θα θέσει το εξής ερώτημα: «και τώρα τι κάνουμε;»]

Αρνητική απάντηση: Όχι, βέβαια! Δεν είμαστε καθόλου βλάκες που μας κλέβουν οι banksters! Μπορεί να μην «πιάνουμε και πολλά» από τα «οικονομικά», αλλά δεν μπορεί να μας κλέβουν οι banksters! Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο οι πολιτικοί μας ηγέτες θα μας προστάτευαν! [Κλασική αντίδραση του κοιμισμένου: αλλάζει πλευρό…]

Το τέλος ενός ακόμη επεισοδίου…

Το «Έπος των banksters» δεν τελειώνει, προφανώς, εδώ. Αυτό που επιχειρήσαμε εδώ ήταν να φωτίσουμε μερικές μόνον σκηνές, κάποιων μόνον επεισοδίων, του «μεγαλειώδους» αυτού έπους, η κορύφωση του οποίου ξεκίνησε πριν από έναν αιώνα στις ΗΠΑ. Όμως ακόμα και αυτή η, με αδρές πινελιές, σκιαγράφηση του κόσμου μας, μπορεί να μας οδηγήσει σε κάποια ασφαλή συμπεράσματα. Οι banksters κυβερνούν τον κόσμο. Οι πολιτικοί πλέον δεν είναι παρά τα delivery boys των banksters. Κι εμείς, τα αιώνια θύματα, έχουμε καταντήσει απλοί θεατές της τραγωδίας στην οποία πρωταγωνιστούμε.

Και το ερώτημα που τίθεται δεν είναι το αν θα υπάρξει κάθαρση σ’ αυτήν την τραγωδία. Κάθαρση θα υπάρξει. Αργά ή γρήγορα. Προς τη μια ή προς την άλλη κατεύθυνση. Αλλά το αν η ανθρωπότητα ακολουθήσει στο τέλος το δρόμο της αρετής ή το δρόμο της κακίας, αυτό αφορά την ίδια την ανθρωπότητα. Αν ενδιαφέρεται. Αν θέλει. Αν μπορέσει…



Σημειώσεις

 

[1] Χ. Μόρφος, «2008: Η ηρωικότερη στιγμή του καπιταλισμού», Ρήξη, 4-10-2008.

[2] http://www.forbes.com/2010/03/10/worlds-richest-people-slim-gates-buffett-billionaires-2010_land.html, 10-3-2010, και Το Βήμα, 13-3-2010.

[3] http://www.wider.unu.edu/events/past-events/2006-events/en_GB/05-12-2006/

[4] Lynnley Browning, «With Bigger Bonuses, An Upside for Banks».

[5] Troubled Asset Relief Program (TARP).

[6] Χ. Μόρφος, «Εκλεκτός της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ ο νέος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Hellenic Nexus, τ. 37, Ιανουάριος 2010.

[7] Για μια κατατοπιστική περιγραφή του τραπεζικού συστήματος δείτε το φιλμ «Money as debt» (Το Χρήμα ως Χρέος – http://www.youtube.com/watch?v=6VGlmeuC0wI, σε πέντε μέρη, με ελληνικούς υπότιτλους). Από το δεύτερο μέρος του φιλμ έχω αντλήσει το παράδειγμα των 1111.12 ευρώ.

[8] Περισσότερα γι’ αυτή την «ψυχαγωγική» ιστορία, και για άλλες πολλές, στο βιβλίο του H. C. Engelbrecht, Merchants of Death (1934).

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Δημοσιεύτηκε στο Hellenic Nexus, τ. 40, Απρίλιος 2010.

Advertisements
  1. kostas
    17/05/2010 στο 10:24

    sigxaritiria…. to arhro sou ta spaei….

  2. 17/05/2010 στο 10:32

    @ kostas

    Μερσί. Αλλά τι ακριβώς σπάει; Πιάτα σε κλαμπ-μπουζουκερί της παραλιακής; Μπωλς σε μπόουλινγκ ρουμ; Τι; 😉

  3. deal of the day
    17/05/2010 στο 11:45

    τα σπαει γενικως! 😆

  4. 17/05/2010 στο 12:01

    @ deal of the day

    Σπαστηκαμάν, γενικώς 😉

    Πέρα απ’ την πλάκα, το άρθρο 123, παράγραφος 1, που αναφέρεται στο άρθρο, μας άφησε χρόνους την περασμένη εβδομάδα. Έτσι η Κεντρική «μας» Τράπεζα αγοράζει πλέον απευθείας «χρέος» από τα κράτη [πλην Ελλάδος, βεβαίως-βεβαίως, που είναι αλλού κι αλλουτερότερα…]

    Και τι άλλο θυμήθηκα ο μπαγάσας; Τις -παλιότερες- θέσεις του Σαμαρά για την ευρωπαϊκή οικονομία, που είχα σχολιάσει παλιότερα, τότε που είμασταν ακόμα… νέοι:

    Α. Σαμαράς: “Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη σήμερα: ο οικονομικός εθνικισμός”

    Έρχονται οι καπιταλιστές και θα μας τα πάρουν όλα! [Λέω εγώ. Ο Αντώνης λέει άλλα (αντ’ άλλων)].

  5. kostas
    17/05/2010 στο 13:38

    ta spaei… htoi gam@@@@ei!! pos to lene!! 🙂

  6. ανωνυμος
    27/05/2010 στο 17:18

    Έχω απορία:
    Η «κεντρική μας τράπεζα» , με τι επιτόκιο δίνει ευρώ στα κράτη;

  1. 20/05/2010 στο 12:33
Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.
Αρέσει σε %d bloggers: